
Kum saatleri, temelde şekil olarak yuvarlak, hatta yumurta şeklindeki iki kaptan oluşmaktadır. Temel mantık üst haznedeki maddelerin –ki genelde kum olur- aşağıdaki hazneye yaavş yavaş akarak dolmasıdır.
Bu saat mekanizması içindeki maddeler çok farklı olabilmektedir. Bu maddelere birkaç örnek vermek gerekirse; yumuta kabukları, mermer tozları, civa maddesi ve normal kum bunlardan birkaçıdır.
Kum saatlerinin günlük hayatta çokça kullanılmamasının nedeni, zaman ölçümü mekanizması olmamasıdır. Saat gösterimi ibreleri bulunmamaktadır ve belli zaman periyodlarına göre çalışmaz. Kum saati süreli bir zaman ölçüm aleti olarak kullanılır. Sadece bir zamanın başlangıç ve bitişini belirtmektedir. Ufak zaman aralıkları ölçmek için oldukça sağlıklı ve çok bilinen bir yöntemdir. Ayrıca kum saatleri çok estetik olabilmekte ve saat kullanımı için insanları istekli kılabilmektedir.
Tarih boyunca bir çok zaman diliminde kum saatleri kullanılmıştır. Örneğin insanlar kiliselerin içinde dua ettikleri zamanı ölçmek için kum saati kullanırlardı. Ayrıca yemek yapımında da kum saatleri oldukça fazla kullanılmaktaydı. Kadınlar yumurtanın pişip pişmemesini kum saatine göre ayarlardı. Çok pişmiş ve az pişmiş yumurta ölçüsü kum saatleri idi.
Kum saatleri, askeri disiplin veya uyulması gereken kuralların olduğu hemen hemen her yerde tarih boyunca kullanılmıştır. Örneğin eski gemiler için kullanılan kum saati, gemi tayfasının nöbet süresini ölçmek için yaygın bir şekilde kullanılırdı. Böylece saat kullanımı hat safhaya ulaşırdı.

